लालपरी पळली पाहिजे.

पूर्वी गावांमधील लालपरी म्हणजेच एसटी यायची तेव्हा तिच्या स्वागतासाठी आबालवृद्ध हजर असायचे. आपल्या गावांमध्ये एसटी येते याचा त्यांना अभिमान  त्यांच्या चेहऱ्यावर ओसंडून वाहत असे.

       भारताच्या मुंबई प्रांतात १९४८ मध्ये बॉंबे स्टेट रोड ट्रान्सपोर्ट कॉपोर्रेशन (बीएसआरटीसी) या नावाने प्रवासी वाहतूक करण्यासाठी सरकारी कंपनी स्थापन करण्यात येऊन प्रवाशांच्या सार्वजनिक वाहतुकीचा (पब्लिक ट्रान्सपोर्ट) एकाधिकार या कंपनीला बहाल करण्यात आला.

बीएसआरटीसीची पहिली बस १ जून १९४८ यादिवशी पुणे ते अहमदनगर या मार्गावर धावली. सदरची बस पुणे येथील पहिले चालक तुकाराम पांडुरंग पठारे व वाहक लक्ष्मण केवटे यांनी चालवली.पुढे भाषिक आधारावर राज्य पुनर्रचनेनंतर मुंबई, मध्यप्रांत आणि संपुष्टात आलेल्या निजाम राज्याचा भाग मिळून महाराष्ट्र राज्याची स्थापना करण्यात आली. त्या भागातील वाहतूक सेवा करीत असलेल्या संस्थाही बीएसआरटीसीमध्ये विलीन करून नव्या महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ (एमएसआरटीसी) या नावाने महामंडळाचा कारभार सुरू राहिला.

  आज एसटी महामंडळाकडे  जवळजवळ 20000 बसचा ताफा असून 8.7 दशलक्ष किलोमीटर गाड्या धावतात. अनेक ठिकाणी एसटी महामंडळाचे स्वतःच्या मालकीची जमीन असून तिची किंमत करोडो रुपयांमध्ये होईल. असं सर्व असताना ती नेहमीच आजारी पडते याचे सर्वसामान्य माणसांना दुःख आहे.

               ज्या गावांमध्ये  एसटी जाते त्या गावांमध्ये मुली द्यायला लोक सहज तयार व्हायचे. बघता बघता एसटी महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यात पर्यंत जाऊन पोचली, आणि दळणवळणाची वाहतुकीची सोय उपलब्ध झाली.

       ग्रामीण भागात ज्या गाव मध्ये एसटी जायची त्या एसटीचे कंडक्टर आणि ड्रायवर ठरलेले असायचे. हे ड्रायव्हर कंडक्टर त्या गावातील एक होऊन जायचे, त्यांच्यात भावनिक नाते होऊन जायचं. आपल्या गावात हे लोक येतात, सेवा देतात. आपल्यासाठी हे देवदूतच आहे हे त्यांना वाटायचे.  वेळप्रसंगी जेवणाखाण्याची सोय ही गावकरी करत असत. टेन जमत संदेशवहनाची, सुखदुःखाची माहिती कळत असत. तालुक्याचा ठिकाणी कामाला जाणे असो वा दवाखान्यात जाणे असो, एसटीने सर्वांनाचं मदतीचा हात दिला आहे. गोरगरीब मुलींचे शिक्षण, वृद्ध लोकांचे येणे जाणे, शाळकरी कॉलेजच्या मुलांचे डबे पोहोचवणे,ग्रामीण भागात सामान वाहणे अशी अनेक कामं एसटी करत आली.  काळ बदलला, वाहतुकीची साधने बदलली पण सामान्य माणसाचं लालपरीवरचं प्रेम कमी झालं नाही. संप, मोर्चे, उपोषण, दंगली यात ती नेहमीच लक्ष ठरत गेली पण सामान्य माणसाने तिच्यावर कधी हात उगारला नाही. ही एसटी सामान्य माणसांच्या घराघरापर्यंत मनापर्यंत आणि अगदी हृदयात जाऊन बसली. आम्ही आजही एसटीचा प्रवास सुरक्षित आहे असं जनसामान्य माणसांचा मत आहे.

    शिवनेरी, अश्वमेध आणि शीतल या तीन प्रकारच्या वातानुकूलित आरामसेवा एसटी चालवीत आहे.प्रामुख्याने महाराष्ट्रातील महानगरांदरम्यान या सेवा चालवल्या जातात.२०१७ पासून महामंडळाने 'शिवशाही' या नव्या आसन व शयनयान श्रेणीतील बसेस ताफ्यात आणल्या आहेत. तरीही सर्वसामान्यांची आवडती आहे ती लालपरीच. 

     सर्व जग बदललं पण एसटी कंडक्टर ड्रायव्हर बदलला नाही.  कुटुंबाच्या अपेक्षा तुटपुंज्या पगारात पूर्ण न करता आल्यामुळे अनेक ठिकाणी एसटी कर्मचारी आत्महत्या करायला लागले. . एसटी प्रमाणे कर्मचाऱ्यांचीही मनही खंगत गेले.आत्तापर्यंत 28 कर्मचाऱ्यांनी आत्महत्या करून आपली जीवनयात्रा संपविली आहे.

 अनेक खाजगी, व्यवसायिक ट्रॅव्हल कंपन्या फायद्यात चालत असताना एसटीच्या फायद्याचा मलिदा कोण खातं याचं कोडं उलगडत नाही. जाणीवपूर्वक एसटीचे चाक बंद करण्याचे  षडयंत्र कोणी आखत तर नाही ना.? हजारो कोटीची मालमत्ता एसटीची असताना एसटी तोट्यात कशी जाऊ शकते, सध्या एसटीचा संचित तोटा 12 हजार 27 कोटी रुपये आहे. याचे कोडे सामान्य माणसाला उलगडता उलगडत नाही. कोट्यवधी जनतेच्या हृदयावर राज्य करणारी लालपरी हळूहळू डोळ्यासमोर भिष्मा सारखी शरपंजरी दिसते आहे. तिला जीवनदान देणारा ( पाणी पाजणारा ) अर्जुनासारख्या खमक्या  नेतृत्वाची ( योद्ध्याची) गरज आहे. एसटीच्या बारा विभागातून जवळपास 1 लाख 7 हजार कर्मचारी काम करतात.

एसटीचे चाक संपूर्ण महाराष्ट्रात बंद होत असताना राजकारण मात्र जोरात सुरू आहे. चुक कोण, बरोबर कोण हा प्रश्न जरी बाजूला ठेवला तरी एसटी गावागावापर्यंत चालली पाहिजे नव्हे तर पळली पाहिजे. जनसामान्यांच्या मनावर राज्य करणारी लालपरी कोणत्याही परिस्थितीमध्ये रुसता कामा नये. राजकारण राजकारणाच्या ठिकाणी ठेवा,पण एसटीच्या चाकाचा  खडखडाट महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यात पुन्हा घुमु दे.

श्री. अशोक राहिंज सर